Tiến độ công trình trọng điểm: Nhiều dự án chậm tiến độ, yêu cầu đánh giá thực chất

Tiến độ các công trình trọng điểm trong lĩnh vực xây dựng, giao thông và năng lượng đang được yêu cầu đánh giá thực chất hơn, trong bối cảnh một số dự án có nguy cơ không hoàn thành đúng kế hoạch năm 2026. Bên cạnh những dự án đạt kết quả tích cực, nhiều công trình vẫn gặp vướng mắc về giải phóng mặt bằng, đất đai, nguồn vốn, vật liệu và thủ tục đầu tư. Việc theo dõi tiến độ vì vậy không chỉ dựa trên tỷ lệ giải ngân mà cần đối chiếu với khối lượng thi công, nghiệm thu và khả năng hoàn thành thực tế.

Tiến độ công trình trọng điểm được yêu cầu đánh giá thực chất

Tại phiên họp thứ nhất của Ban Chỉ đạo các công trình trọng điểm trong lĩnh vực công thương và xây dựng ngày 1/10, lãnh đạo Chính phủ yêu cầu các bộ, ngành, địa phương và chủ đầu tư tập trung đánh giá đúng tình hình triển khai các dự án, đặc biệt với những công trình dự kiến hoàn thành trong năm 2026 nhưng đang có nguy cơ chậm tiến độ.

Các công trình, dự án trọng điểm được xác định có vai trò quan trọng đối với mục tiêu tăng trưởng, phát triển sản xuất, nâng cao năng lực hạ tầng, bảo đảm an ninh năng lượng và tăng sức cạnh tranh của nền kinh tế.

Tuy nhiên, thực tế triển khai cho thấy tiến độ công trình trọng điểm vẫn chịu tác động bởi nhiều yếu tố. Các vướng mắc không chỉ nằm ở thủ tục đầu tư mà còn liên quan đến quy hoạch, đất đai, giải phóng mặt bằng, nguồn vốn, vật liệu, công nghệ và năng lực tổ chức thực hiện.

Do đó, yêu cầu đặt ra là phải xác định chính xác dự án nào đang đúng kế hoạch, dự án nào có nguy cơ chậm và nguyên nhân nằm ở đâu để có phương án xử lý tương ứng.

Tiến độ công trình trọng điểm trong lĩnh vực xây dựng còn nhiều điểm nghẽn

Theo báo cáo tại phiên họp, lĩnh vực xây dựng hiện có 55 dự án với 124 dự án thành phần thuộc diện theo dõi, chỉ đạo. Trong số 61 dự án, dự án thành phần đang thi công, có 19 dự án chậm tiến độ. Ngoài ra, trong nhóm đang chuẩn bị đầu tư hoặc lựa chọn nhà đầu tư, nhà thầu cũng có 7 dự án chậm.

Đối với các dự án có kế hoạch hoàn thành trong năm 2026, 14 dự án, dự án thành phần được cơ quan chủ quản xác định có khả năng hoàn thành theo kế hoạch. Tuy nhiên, 25 dự án, dự án thành phần có tỷ lệ giải ngân dưới 20%, trong đó 6 dự án chưa giải ngân.

Những con số này cho thấy tiến độ dự án không thể được đánh giá chỉ bằng việc dự án đã khởi công hay có vốn được bố trí. Khả năng hoàn thành còn phụ thuộc vào tốc độ thi công, khối lượng thực hiện và việc xử lý các điểm nghẽn trong quá trình triển khai.

Một trường hợp được tập trung làm rõ là dự án Vành đai 4 – Vùng Thủ đô Hà Nội. Tại thời điểm báo cáo, dự án đạt tỷ lệ giải ngân 21,2%. Lãnh đạo TP Hà Nội nhận trách nhiệm về tiến độ giải ngân chậm và cho biết thời gian hoàn thành dự kiến chuyển sang năm 2027, thông xe kỹ thuật vào đầu năm 2028, chậm khoảng 2 năm so với kế hoạch ban đầu.

Tiến độ công trình trọng điểm năng lượng đối mặt áp lực lớn

Không chỉ các dự án giao thông, tiến độ công trình trọng điểm trong lĩnh vực năng lượng cũng đang có sự phân hóa.

Đối với 18 dự án điện LNG thuộc danh mục theo dõi, 16 dự án đã lựa chọn được chủ đầu tư. Trong đó, 2 dự án đã khởi công và 14 dự án đang hoàn thiện các bước chuẩn bị đầu tư. Hai dự án chưa lựa chọn được nhà đầu tư là LNG Nghi Sơn và LNG Long Sơn.

Với tổng công suất hơn 20.000 MW, tiến độ của nhóm dự án này có ý nghĩa đối với việc bảo đảm nguồn cung điện trong tương lai. Tuy nhiên, tại thời điểm rà soát, chỉ LNG Hiệp Phước được đánh giá có khả năng đáp ứng tiến độ, trong khi phần lớn các dự án còn lại vẫn gặp khó khăn trong quá trình chuẩn bị đầu tư và hoàn thiện các điều kiện cần thiết.

Đối với các dự án thủy điện, 16 dự án đã lựa chọn chủ đầu tư, trong đó 2 dự án đang thi công và 14 dự án tiếp tục hoàn thiện thủ tục chuẩn bị đầu tư.

Một số công trình lưới điện truyền tải vẫn gặp vướng mắc về đất đai, chuyển mục đích sử dụng rừng, thỏa thuận hướng tuyến và giải phóng mặt bằng.

Tiến độ công trình trọng điểm chịu tác động từ giải phóng mặt bằng và vật liệu

Một trong những điểm nghẽn phổ biến đối với tiến độ công trình trọng điểm hiện nay là giải phóng mặt bằng. Đây là khâu có thể ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng tổ chức thi công liên tục, đặc biệt với những dự án có quy mô lớn và trải dài qua nhiều địa phương.

Bên cạnh mặt bằng, nguồn vật liệu xây dựng cũng tạo áp lực đáng kể. Có trường hợp trữ lượng vật liệu được xác định có thể đáp ứng nhu cầu của dự án nhưng công suất cung ứng thực tế mỗi ngày chỉ đạt khoảng 30%.

Theo thông tin tại phiên họp, giá vật liệu xây dựng bình quân tăng khoảng 18-20%, trong khi mức dự phòng chi phí tại nhiều dự án chỉ khoảng 10%. Việc địa phương chậm cập nhật giá vật liệu cũng có thể ảnh hưởng đến quá trình áp giá và thanh toán khối lượng thực hiện.

Trong bối cảnh nhiều dự án trọng điểm quốc gia được triển khai đồng thời, áp lực lên nguồn cung vật liệu có thể tiếp tục gia tăng. Vì vậy, việc điều phối nguồn vật liệu giữa các địa phương được đặt ra như một giải pháp nhằm hạn chế tình trạng thiếu cục bộ.

Tiến độ công trình trọng điểm cần nhìn từ tỷ lệ giải ngân và khối lượng thực tế

Một vấn đề đáng chú ý trong quá trình đánh giá tiến độ công trình trọng điểm là tỷ lệ giải ngân chưa phản ánh đầy đủ tình trạng thực tế của dự án.

Tại phiên họp, ý kiến từ cơ quan kiểm toán lưu ý rằng tỷ lệ giải ngân có thể bao gồm cả vốn tạm ứng. Vì vậy, nếu chỉ nhìn vào tỷ lệ giải ngân, việc đánh giá tiến độ có thể chưa phản ánh đầy đủ khối lượng công việc đã thực hiện trên thực tế.

Để đánh giá chính xác hơn, cần xem xét đồng thời tỷ lệ giải ngân, khối lượng thi công, khối lượng đã nghiệm thu và khả năng hoàn thành theo kế hoạch.

Cách tiếp cận này đặc biệt quan trọng với các dự án có quy mô vốn lớn. Một dự án có tỷ lệ giải ngân cao nhưng khối lượng thực hiện chưa tương ứng vẫn cần được kiểm tra kỹ, trong khi dự án có giải ngân thấp do đặc thù về thủ tục cũng cần được phân tích nguyên nhân trước khi đưa ra kết luận về trách nhiệm hoặc nguy cơ chậm tiến độ.

Tiến độ công trình trọng điểm cần gắn với trách nhiệm cụ thể

Để cải thiện tiến độ công trình trọng điểm, yêu cầu được đặt ra là phải phân công rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm, rõ thời hạn và rõ kết quả.

Ban Chỉ đạo không thay thế chức năng quản lý nhà nước của các bộ, ngành, địa phương cũng như không làm thay trách nhiệm của chủ đầu tư và người đứng đầu. Những vấn đề thuộc thẩm quyền của cơ quan nào thì cơ quan đó phải chủ động xử lý và chịu trách nhiệm về kết quả.

Đối với các dự án năng lượng, tiến độ cần được xây dựng từ ngay giai đoạn chuẩn bị đầu tư, quyết định đầu tư, lựa chọn nhà thầu EPC cho đến khi vận hành thương mại. Việc giám sát cũng không chỉ tập trung vào thời điểm COD cuối cùng mà cần theo dõi từng mốc quan trọng trong toàn bộ quá trình.

Cách quản lý này giúp nhận diện sớm nguy cơ chậm tiến độ thay vì chỉ phát hiện vấn đề khi dự án đã không thể hoàn thành đúng hạn.

Tiến độ công trình trọng điểm phải đi cùng chất lượng và hiệu quả đầu tư

Bên cạnh việc đẩy nhanh tiến độ công trình trọng điểm, yêu cầu bảo đảm chất lượng, an toàn và hiệu quả đầu tư cũng được đặt ra.

Việc rút ngắn thời gian triển khai không thể đánh đổi bằng chất lượng công trình. Đây là vấn đề đặc biệt quan trọng với các dự án giao thông, năng lượng và hạ tầng có thời gian khai thác dài.

Đối với các công trình giao thông, trọng tâm trong thời gian tới tiếp tục là giải phóng mặt bằng, tổ chức thi công, bảo đảm vật liệu và giải ngân vốn đầu tư. Với các dự án năng lượng, cần tiếp tục tháo gỡ các vấn đề liên quan đến đất đai, vốn, hợp đồng mua bán điện và điều kiện triển khai.

Các cơ quan liên quan cũng được yêu cầu tổng hợp khó khăn, vướng mắc, cam kết về tiến độ và giải ngân của từng dự án để phục vụ công tác đôn đốc, kiểm tra, giám sát và đánh giá trách nhiệm người đứng đầu.

Tiến độ công trình trọng điểm sẽ quyết định hiệu quả khơi thông nguồn lực

Việc đẩy nhanh tiến độ công trình trọng điểm không chỉ nhằm hoàn thành các dự án theo kế hoạch mà còn liên quan trực tiếp đến khả năng phát huy hiệu quả của nguồn vốn đầu tư.

Khi các dự án giao thông được hoàn thành đúng tiến độ, năng lực kết nối và lưu thông hàng hóa có thể được cải thiện. Với các dự án năng lượng, việc bảo đảm tiến độ giúp bổ sung nguồn cung và hỗ trợ yêu cầu phát triển sản xuất. Vì vậy, mỗi tháng chậm tiến độ không chỉ làm kéo dài thời gian hoàn thành công trình mà còn có thể ảnh hưởng đến hiệu quả sử dụng nguồn lực đã bố trí.

Trong thời gian tới, trọng tâm không chỉ là đẩy nhanh giải ngân mà còn phải đánh giá đúng khối lượng thực hiện, xử lý các điểm nghẽn về mặt bằng, vật liệu, vốn và thủ tục, đồng thời xác định rõ trách nhiệm của từng chủ thể.

Tiến độ công trình trọng điểm vì vậy cần được nhìn nhận trên tổng thể: đúng thời hạn, đúng chất lượng, bảo đảm an toàn và sử dụng hiệu quả nguồn lực. Việc chuyển từ theo dõi tiến độ trên giấy sang giám sát thực chất từng mốc triển khai sẽ là cơ sở để phát hiện sớm rủi ro, tháo gỡ vướng mắc và nâng cao hiệu quả đầu tư trong giai đoạn tới.

Hy vọng bài viết đã mang đến độc giả nhiều thông tin hữu ích. Mọi thắc mắc hoặc muốn nhận tư vấn đầu tư bất động sản sinh lời cao trực tiếp từ diễn giả Rich Nguyen, quý khách hàng vui lòng liên hệ: